Hikaye (Öykü)

Yaşanmış veya yaşanabilecek olayları belirli bir yere ve zamana bağlı olarak anlatan, romandan kısa olan edebi eserlere hikâye denir.


Dünya Edebiyatında Hikâye: Hikâye türü rönesanstan itibaren gelişmeye başlamıştır. Batıda bu türün ilk örneği İtalyan yazar Giovanni Boccacio'nun "Decameron" adlı hikâyesidir. Bu türün diğer önemli yazarları; Fransız edebiyatında Maupassant, Rus edebiyatında Çehov, Amerikan edebiyatında O'Henry'dir.


Türk Edebiyatında Hikâye: Edebiyatımızda Orhun Kitabeleri hikâye tekniğiyle yazılmıştır. Ayrıca Dede Korkut hikâyeleri, kahramanlık (Köroğlu, Kirmanşah, Yaralı Mahmut, Şah İsmail) ve sevda (Aşık Garip, Kerem ile Aslı, Tahir ile Zühre, Ercişli Emrah ile Selvi Han) konulu halk hikâyeleri, meddah hikâyeleri hep birer hikâyedir. Ancak bunlar batılı anlamdaki hikâyeden farklıdır. Türk edebiyatında bugünkü anlamda çağdaş hikâye 1870'lerde görülmeye başlar. Ahmet Mithat Efendi 1870 yılında "Kıssadan Hisse" isimli hikâye kitabını yazar. Aynı yıllarda Emin Nihat "Müsameretname" adlı eserini yazar. Hikâye türünün batılı anlamda ilk güzel örneği Samipaşazade Sezai'nin 1892'de yazdığı "Küçük Şeyler"dir. Türk hikâyesini olgun bir seviyeye çıkaran ise Servet-i Fünun döneminde Halit Ziya Uşaklıgil'dir. Milli Edebiyat Dönemi'nde Ömer Seyfettin bu türde başta gelen bir yazardır. Diğer önemli hikâye yazarları; Memduh Şevket Esendal, Sait Faik Abasıyanık, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Ahmet Hikmet Müftüoğlu. www.z-turkce.com


Hikâye Türünün Özellikleri:

» Hikâyede tek bir olay işlenir.

» Cümleler genelde kısadır.

» Olay anlatılırken uzun tasvirlere yer verilmez.

» Hikâyede yer alan kişiler hakkında ayrıntılı karakter tahlilleri yoktur.

» Zaman dilimi dardır.

» Olayın geçtiği mekanlar sınırlıdır.

» Olaylar anlatıcı tarafından yönlendirilir.



HİKÂYENİN ÖGELERİ:

Hikâyenin temel unsurları olay, yer, zaman ve kişidir.

Olay: Öykü kahramanının başından geçen olay ya da durumdur.

Çevre (Yer): Hikâyede sınırlı bir çevre vardır. Olayın geçtiği çevre çok ayrıntılı anlatılmaz, kısaca tasvir edilir.

Zaman: Hikâye kısa bir zaman diliminde geçer. Hikâyeler geçmiş zamana göre (-di) anlatılır. Konu, yazarın kendi ağzından veya kahramanın ağzından anlatılır.

Kişi: Hikâyede az kişi vardır. Bu kişiler ayrıntılı bir şekilde tanıtılmaz. Hikâyede kişiler sadece olayla ilgili “çalışkanlık, titizlik, korkaklık, tembellik” gibi yönleriyle anlatılır. Kişiler veya tipler, belli bir olay içinde gösterilir. Bu tiplerin de çoğu zaman sadece belli özellikleri yansıtılır.



HİKÂYE TÜRLERİ

1. Olay Hikayesi (Klasik Hikaye - Maupassant Tarzı Hikaye): Kurucusu Fransız edebiyatından Guy de Maupassant'tır. Türk edebiyatında Ömer Seyfettin, Reşat Nuri Güntekin, Orhan Kemal, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Refik Halit Karay, Sebahattin Ali bu türde örnekler vermiş önemli yazarlardır. Olay hikayesi serim (giriş), düğüm (gelişme) ve çözüm (sonuç) bölümlerinden oluşur.


Olay Hikayesinin Özellikleri:

» Bu tür hikayelerde en önemli öge "olay"dır.

» Okurda bir gerilim uyandırmak için olayda zaman zaman düğümler oluşturulur, engeller çıkarılır.

» Sonrasında engeller aşamalı bir şekilde aşılır, düğümler çözülür.

» Olay gelişirken yer yer merak ögeleri kullanılır.

» Hikaye kahramanları ayrıntılara girmeden fizikî ve ruhî yönleriyle tasvir edilir.

» Olayın geçtiği mekan da yine ayrıntılara girmeden anlatılır.

» Olay belli bir zaman dilimi içerisinde gerçekleşir.


2. Durum Hikayesi (Kesit Hikayesi - Çehov Tarzı Hikaye):Yaşamdan belli bir kesit sunan hikayelerdir. Bu türün en güzel örneklerini Rus edebiyatından Çehov vermiştir. Türk edebiyatında Sait Faik Abasıyanık, Memduh Şevket Esendal durum hikayesinde örnekler vermiş önemli yazarlardır.


Durum Hikayesinin Özellikleri: 

» Durum hikayelerinde duygular ve hayaller anlatılır.

» Yaşamın belli bir noktasından kesitler sunulur.

» Hikaye kişileri tanıtılmaz, kişilerin olayla ilgili yönleri anlatılır.

» Mekan anlatılmaz, okuyucuya sezdirilir.

» Hikayede giriş veya sonuç yoktur. Yazar hayatın bir noktasından hikayeye girebilir.

» Olayların akışı okuyucunun hayal gücüne bırakılır.



HALK HİKAYESİ

Halk hikayeleri Anadolu'da 16. yüzyılda destanın yerine ortaya çıkmış, çağdaş hikayeye geçişi sağlayan anonim hikayelerdir. Halk hikayeleri ozanlar tarafından saz eşliğinde icra edilerek nesilden nesile aktarılmıştır. Türk edebiyatında halk hikayelerinin ilk örneği Dede Korkut Hikayeleri'dir. Halk hikayeleri konuları bakımından üçe ayrılır;

1- Kahramanlık konulu halk hikayeleri

2- Sevda (aşk) konulu halk hikayeleri

3- Kahramanlık ve sevda konulu halk hikayeleri


Halk Hikayelerinin Özellikleri:

» Destandan kısa, masaldan uzun hikayelerdir.

» Nazım-nesir karışıktır.

» Tekerlemeler ve dualar gibi kalıplaşmış sözler barındırır.

» Halk hikayelerinde masal, efsane, atasözü gibi türlerden yararlanılır. Bunun amacı dinleyicinin kıssadan hisse çıkarmasını sağlamaktır.

» Konu genellikle aşktır.

» Bazı halk hikayelerinin tarihi olaylarla yakın ilişkisi vardır.